artykuły ekspertów | 16.04.2021

Traceability – modny gadżet czy konieczność?

Traceability – struktura produktu

Traceability doczekało się wielu uregulowań prawnych WHO, Parlamentu Europejskiego, czy ustawodawstwa poszczególnych krajów. Czasami nie zdajemy sobie sprawy jak ważne to zagadnienie i że niejednokrotnie należy zgodnie z literą prawa stosować odpowiednie procedury i systemy wspomagające realizację tej idei.

Traceability, czyli śledzenie konkretnego produktu czy partii produktów na każdym etapie produkcji, jest procedurą szeroko stosowaną w branżach, które dotyczą naszego bezpieczeństwa, transportu, żywienia, higieny, zdrowia.

Dzięki funkcjonalnościom typu traceability jesteśmy w stanie dotrzeć do danych, z jakich materiałów, elementów czy półfabrykatów został wyprodukowany dany wyrób. Dysponując informacją od naszych dostawców, stosujących traceability, mamy także możliwość śledzenia i kontroli, z jakich materiałów powstały owe półfabrykaty, wchodzące w skład dostarczanego wyrobu. Ponadto, mając partię danego materiału lub surowca od danego producenta, możemy określić, w jakich wyrobach dana partia materiału lub elementów zakupowych została wykorzystana. Mamy zatem komplet informacji, na podstawie których określamy strukturę produktu w dwóch kierunkach: z góry do dołu i od dołu do góry.

Traceability – co jeszcze umożliwia takie śledzenie?

Genealogia, a więc pewien rodzaj historii produkcji, dotyczy nie tylko składu wyrobów. To także dostarczanie informacji o miejscu wytworzenia, zasobach wytwórczych, czasami z określeniem pracowników biorących udział w procesie produkcji. Można również spotkać rozwiązania, które identyfikują poszczególne partie wyrobu z parametrami, w jakich proces był przeprowadzany. Wszystko zależy od typu oprogramowania, systemu.

Odpowiednio udokumentowana genealogia jest podstawą wystawiania certyfikatów jakościowych lub źródeł pochodzenia wyrobów. W dobie informatyzacji pozyskanie takich raportów nie stanowi problemu. Dlatego właśnie odpowiedzialni producenci starają się dokumentować sposób wytwarzania, składy produktów, warunki procesowe. Ale to nie wszystko. Wymagają od swoich dostawców, aby również dysponowali takimi certyfikatami. Jakże często spotykamy się obecnie z praktyką audytów konfrontujących deklaracje z rzeczywistymi warunkami wytwórczymi. Bez stuprocentowego potwierdzenia tej zgodności dostawca może nie uzyskać kontraktu.

Oczywiste zastosowanie traceability ma miejsce w branży spożywczej lub farmaceutycznej, gdzie w przypadku o decyzji o wycofaniu danej partii produktów ze względu na wadliwy surowiec, potrafimy bardzo precyzyjnie określić, w jakich jeszcze produktach dana partia surowca została wykorzystana.

Inny sztandarowy przykład to badanie przyczyn wypadków komunikacyjnych, gdzie możemy dokładnie wskazać, dlaczego zawiódł jakiś element powodujący tragedię.

Czy, np. ileż razy słyszeliśmy o uziemieniu określonych samolotów, do których budowy wykorzystano niepewne komponenty…?

Traceability – zastosowanie w wielu branżach i w innym celu

Popatrzmy na traceability z perspektywy nowych trendów konsumenckich. Nazwijmy to społecznym spojrzeniem na wyroby przemysłu.Co więc traceability może nam zapewnić?

Informacje o pochodzeniu produktów i surowców

Konsumenci na całym świecie coraz bardziej świadomie wybierają produkty, pochodzące z określonych regionów lub posiadające odpowiednie certyfikaty (np. żywność pochodzenia polskiego, produkty pochodzące z upraw ekologicznych, ryby pochodzące z certyfikowanych łowisk, drewno pozyskane w ramach zasady zrównoważonego zarządzania lasami etc.). Mają potrzebę identyfikacji z tym, co trafia w ich ręce i nie wystarcza im zapewnienie o tym, że produkt jest najwyższej jakości. Chcą rzetelnych informacji i niejako większej kontroli nad tym, co kupują i konsumują.

Badania przeprowadzone przez ARC Rynek i Opinia pokazują, że i Polacy są coraz bardziej świadomymi konsumentami. Ponad połowa (57%) deklaruje, że stara się unikać produktów szkodzących środowisku. Już 34% polskich internautów chętniej kupuje produkty lub usługi marki, która działa proekologicznie, jest przyjazna środowisku . Przeważają osoby młode (18-24 lata), czyli konsumenci, którzy za kilka-kilkanaście lat będą dominującą grupą pod względem siły nabywczej. To do ich wymagań należy już teraz się dostosowywać.

Trend: kwestia bezpieczeństwa żywności

Oznacza to, że producenci (nie tylko produktów spożywczych) będą musieli wykazać skąd pochodzą surowce, materiały i komponenty: czy to z upraw ekologicznych, czy z krajów, które kontrolują i egzekwują odpowiednie standardy warunków pracy (np. bez wykorzystywania dzieci jako siły roboczej). Będą musieli poinformować, czy wyrób został wykonany z materiałów pochodzących z recyklingu lub materiałów odnawialnych bądź jego komponenty są biodegradowalne. Traceability i to, na co pozwala, jest niezwykle przydatne, by móc zaewidencjonować te wszystkie parametry danego wyrobu gotowego.

W tym wypadku zasada traceability powinna funkcjonować zarówno w zakładach produkcyjnych, jak i z uwzględnieniem całego łańcucha dostaw.

Wykrycie śladu środowiskowego – co może zapewnić traceability?

Klienci mają coraz większą świadomość, jeśli chodzi o tzw. ślad środowiskowy produktów i usług, które wybierają. Ślad węglowy produktu to całkowita suma emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych bezpośrednio na potrzeby danego produktu.

Już teraz przy zakupie samochodu konsumenci weryfikują, jaka jest jego emisja CO2. Powstają kalkulatory, dzięki którym każdy może obliczyć, jaki ślad węglowy generuje przy swojej codziennej aktywności. Niedługo ślad węglowy (obok ceny, terminu dostawy, trwałości, jakości, etc.) będzie jednym z parametrów branych pod uwagę przy wyborze danego produktu przez klientów. Zatem coraz większe znaczenie będzie miało dla producenta zaewidencjonowanie wpływu procesu produkcyjnego danego wyrobu na środowisko. Będzie to możliwe dzięki rejestrowaniu zużycia surowców, energii, wody, ilości wygenerowanych odpadów i ścieków, opakowań etc. Wszystko to za pomocą modułu traceability.

Traceability w łańcuchu dostaw

Przy ograniczeniu śladu węglowego w produkcie duże znaczenie ma również uzyskana oszczędność surowców w łańcuchu dostaw, optymalne zużycie energii w pracy zasobów, odpowiednie planowanie produkcji, transportu i logistyki, zapobieganie marnotrawstwu i nadprodukcji. To niejako krok wymuszający odpowiednią organizację procesu produkcyjnego. To między innymi dlatego obserwujemy duży rozwój systemów nadzorujących (system MES), czy harmonogramujących produkcję według założonych kryteriów optymalizacyjnych (jak np. system APS), jak również systemów do zarządzania łańcuchem dostaw SCM.

Gospodarka o obiegu zamkniętym i pakiet odpadowy

Gospodarka o obiegu zamkniętym (circular economy) jest koncepcją, według której produkty, materiały i surowce powinny pozostawać w gospodarce tak długo, jak to możliwe. Konieczne jest tu także zminimalizowanie ilości odpadów, a jeśli już odpady powstaną, mają być traktowane jako surowce wtórne (zgodnie z zasadą „zero waste”). Trwa wdrażanie procedur, ustalonych przez UE, które mówią, że producent odpowiedzialny jest za cały cykl życia produktu na rynku, łącznie z tym, kiedy powstaje po nim odpad.

Firma produkcyjna, za pomocą odpowiedniego oprogramowania i zasady traceability, może prowadzić bazę wszystkich wykorzystanych surowców i materiałów w danym wyrobie właśnie pod kątem przyszłej utylizacji produktu z zachowaniem wszelkich zasad bezpieczeństwa i wykorzystania poszczególnych materiałów w ramach recyklingu. Producent dokładnie wie, ile surowców i jak przetworzonych wprowadza na rynek. Traceability w tym wypadku pomaga w implementacji pakietu odpadowego, który został przyjęty przez Radę Unii Europejskiej w maju 2018r. .

Traceability a budowanie przewagi konkurencyjnej

Można zatem stwierdzić, że traceability, będące standardem w niektórych branżach, w innych może stać się narzędziem, które wspierać będzie budowanie przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa. Pomoże w zarządzaniu cyklem życia produktu na rynku w zakresie recyklingu oraz ochrony środowiska, wkrótce wymaganym przepisami prawa. Zasada traceability pozwala także tworzyć pozytywny wizerunek firmy w kontekście stricte marketingowym – w celu trafiania do konsumentów wrażliwych na kwestie ochrony środowiska i fair trade.

Zwróćmy, właśnie w tym kontekście, uwagę jeszcze na jeden fakt. Jeśli traktujemy traceability jako standard przejrzystości, niejako znak rozpoznawczy, którym możemy się szczycić, to będziemy przedsiębiorstwem pozytywnie postrzeganym przez rynek w przeciwieństwie do organizacji, które ukrywają informacje o tym, skąd pochodzi ich produkt.

Z pozycji konsumentów chętnie spoglądamy (i będziemy spoglądać) na firmy dokumentujące pochodzenie swoich produktów i ich wpływ na środowisko.

Dariusz Kacperczyk
doradca zarządu eq system

Masz jakieś uwagi lub pytania? Skontaktuj się z autorem artykułu przez LinkedIn

Chcesz wiedzieć więcej o traceability? Przeczytaj artykuł Zarządzanie przedsiębiorstwem – co zmienia moduł traceability w systemie MES?

Konsultacja z ekspertem

Skontaktuj się z nami i zamów bezpłatną konsultację z naszym ekspertem. Podczas krótkiej rozmowy telefonicznej postaramy się poznać Twoje potrzeby i odpowiedzieć na wszystkie pytania.